این مطلب نوشتهٔ تیم گلوبال وویزز برزیل (Global Voices Brazil) است که در گلوبال وویزز (Global Voices) منتشر شده است. آنچه می‌خوانید ترجمهٔ فارسی آن است.

تیم ملی فوتبال برزیل در جام جهانی فوتبال 2026 رسماً بازیکنی را به میدان می‌فرستد که پیراهنش شماره 24 را دارد. نزدیک به چهار سال پیش، در جریان جام جهانی قطر بود که برای نخستین بار پیراهن زرد و سبز معروف برزیل با شماره 24 از کمد بیرون آمد.

تا سال 2022، قوانین فیفا به تیم‌ها اجازه می‌داد حداکثر 23 بازیکن را برای تورنمنت‌های رسمی ثبت کنند. اما حتی وقتی بازیکن اضافه‌ای مجاز بود، یا بیرون از تورنمنت‌های رسمیِ سخت‌گیرانه، شماره 24 مدت‌ها در برزیل نادیده گرفته می‌شد.

دلیلش به بافت فرهنگیِ یک بازی قمار سنتی و غیرقانونی برمی‌گردد که در اواخر قرن نوزدهم در ریودوژانیرو ساخته شد: «ژوگو دو بیشو» (jogo do bicho) یا «بازی حیوانات». این نوع بخت‌آزمایی که از سال 1946 غیرقانونی اعلام شده و گفته می‌شود رهبرانش با سازمان‌های تبهکار در ارتباط‌اند، هنوز در سراسر کشور نفوذ زیادی دارد. برندگان به‌صورت تصادفی و با قرعه‌کشی انتخاب می‌شوند و قماربازان روی عددهایی شرط می‌بندند که به حیوانات نسبت داده شده‌اند. شماره 24 متناظر با «وئادو» (veado) به معنای «گوزن» است؛ واژه‌ای که در برزیل به‌نوعی اصطلاح عامیانه برای اشاره به مردان همجنس‌گرا هم هست.

تصویرسازی به سبک هنر عامیانه برزیل از یک گوزن؛ حیوانی که در «بازی حیوانات» به شماره 24 نسبت داده شده است. تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی

نظریه‌های مختلفی درباره اینکه چرا «وئادو» در میان برزیلی‌ها این معنا را پیدا کرد وجود دارد. گزارشی که پایگاه خبری UOL منتشر کرده می‌گوید ریشه‌اش شاید به زمانی برگردد که از واژه «دِزویادو» (desviado) به معنای «منحرف» برای اشاره به افراد کوئیر استفاده می‌شد، یا حتی به انیمیشن «بمبی» دیزنی در دهه 1940. این واژه که زمانی توهین‌آمیز بود، در طول سال‌ها از سوی جامعه LGBTQ+ بازپس گرفته شده است.

در کوپا آمریکای 2021، همین بافت فولکلوریک به یک جنجال عمومی تبدیل شد. برزیل تنها تیم از میان 10 تیم آمریکای جنوبی بود که بدون شماره 24 بازی می‌کرد، با اینکه در مجموع 24 بازیکن داشت. گروهی از فعالان به نام «آرکو-ایریس» (Arco-Íris) که در پرتغالی به معنای «رنگین‌کمان» است، از کنفدراسیون فوتبال برزیل (CBF) به خاطر نبود این شماره شکایت کردند و خواستند در فینال‌ها این شماره پوشیده شود، با این استدلال که این کار قوانین ضدتبعیض فیفا را نقض می‌کند. آن‌ها در آن زمان اعلام کردند:

«اینکه فهرست شماره‌های تیم ملی برزیل شماره 24 را نادیده می‌گیرد، با توجه به بار تاریخی و فرهنگی این شماره و پیوندش با همجنس‌گرایان، باید توهینی آشکار به جامعه LGBTI+ و رفتاری همجنس‌گراستیزانه تلقی شود.»

کنفدراسیون فوتبال برزیل پاسخ داد که به دلیل قوانین کنفدراسیون فوتبال آمریکای جنوبی (کونمبول) دیگر نمی‌تواند شماره‌های تخصیص‌یافته به هر بازیکن در آن جام را تغییر دهد و پرونده شکایت بایگانی شد. تحلیلی از روزنامه «فولیا د سائوپائولو» که برزیل را با 11 کشور مقایسه می‌کرد نشان داد که احتمال استفاده از شماره 24 در خارج از کشور چهار برابر بیشتر از لیگ‌های فوتبال برزیل است.

بیش از یک سال بعد، در جام جهانی 2022 قطر — نخستین جامی که فیفا اجازه حضور 26 ورزشکار در فهرست را داد — برزیل برای نخستین بار در یک رقابت رسمی بازیکنی با شماره 24 داشت: مدافع گلیسون برمر (Gleison Bremer) که برای یوونتوس ایتالیا بازی می‌کند. وقتی درباره این شماره از او پرسیدند، پاسخ داد: «پیراهنی است مثل بقیه پیراهن‌ها. مهم این است که در جام جهانی باشی.»

بازیکن شماره 24

این بار، این پیراهن را روژه ایبانیز (Roger Ibañez)، مدافع 27 ساله‌ای که برای الاهلی عربستان سعودی بازی می‌کند، می‌پوشد.

«حتی یادم نمی‌آید آخرین بازیکنی که پیش از ایبانیز پیراهن شماره 24 برزیل را پوشید کی بود. فونت هم کمکی نکرد؛ انگار پیراهنش Z4 است.»

— پدرو سوبریرو (Pedro Sobreiro)، 1 آوریل 2026

ایبانیز به‌عنوان یک «گائوشو»، یعنی کسی که در ریو گرانده دو سول، جنوبی‌ترین ایالت برزیل، به دنیا آمده، هوادار باشگاه گرمیو (Grêmio FBPA) است؛ باشگاهی که در سال 1903 در پورتو آلگره، مرکز این ایالت، بنیان نهاده شد. همان باشگاهی که در دهه 1970 پیشگام شد و یک گروه سازمان‌یافته هواداران LGBTQ+ داشت: «کولیگِی» (Coligay). این نام ترکیبی بود از نام یک کلوپ شبانه به نام «کولیسئو» (Coliseu) متعلق به یک هوادار گرمیو، که گروه در آنجا گرد هم می‌آمدند، و گرایش جنسی هواداران. این ایده به ذهن وُلمار سانتوس (Volmar Santos) رسید؛ صاحب کلوپ شبانه و هوادار دوآتشه «گرمیستا» که همیشه بازی‌ها را در ورزشگاه المپیکو تماشا می‌کرد، زمانی که به نظر می‌رسید دیگر هواداران از ناکامی چندساله تیم دلسرد شده‌اند. این ماجرا در سال 1977 رخ داد؛ زمانی که برزیل تحت حکومت دیکتاتوری نظامی (1985–1964) بود؛ حکومتی که افراد LGBTQ+ را هم هدف قرار می‌داد.

مقاله مرتبط پیشنهادی برای مطالعه: زبان کام نیجریه؛ چگونه یک جامعه خودش زبانش را مستند می‌کند؟

هواداران فوتبال در ورزشگاهی در دهه 1970 میلادی. تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی

وقتی دسته کولیگِی به ورزشگاه آمد، سکوها به یک مهمانی واقعی تبدیل شد؛ با موسیقی، لباس‌هایی به سه رنگ باشگاه و تشویق بی‌وقفه. سانتوس در چندین نوبت، با یادآوری روزهای کولیگِی، گفت که در ابتدا با توهین‌ها و حتی حملات فیزیکی روبه‌رو شدند — در مقطعی او نگهبان استخدام کرد و اعضا را برای دفاع از خود کاراته آموزش داد — اما وقتی باشگاه شروع به بردن بازی‌ها و جام‌ها کرد، آن‌ها به‌عنوان بخشی مهم از هواداران پذیرفته شدند. سانتوس ژانویه گذشته درگذشت.

امروزه برزیل در بسیاری از باشگاه‌ها گروه‌های LGBTQ+ در میان هواداران دارد، اما دیگر هرگز پدیده‌ای مانند کولیگِی دیده نشده است. گرمیو و رقیب سنتی‌اش، باشگاه اسپورت کلوب اینترناسیونال، از جمله باشگاه‌هایی هستند که گروه کوئیر سازمان‌یافته‌ای ندارند.

در سال 2020، یک تشکل ملی متشکل از گروه‌های هواداری LGBTQ+ چند باشگاه برزیلی، به نام «کلتیوو د تورسیداس کانارینیوس LGBTQ+» (Coletivo de Torcidas Canarinhos LGBTQ+)، «رصدخانه ال‌جی‌بی‌تی‌هراسی در فوتبال» را راه‌اندازی کرد تا موارد تبعیض را زیر نظر بگیرد.

آخرین گزارش آن‌ها بررسی می‌کند که در رقابت‌های «کوپینیا سائوپائولو 2025»، یک تورنمنت زیر 18 سال، چند تیم پیراهن شماره 24 را پوشیدند. از میان 128 شرکت‌کننده، تنها 32 تیم این شماره را داشتند. به گفته رصدخانه، این عدد نسبت به سال قبل شش تیم کمتر بود. اونا رودا (Onã Rudá)، روزنامه‌نگار و بنیان‌گذار کانارینیوس، می‌گوید مطالعه کوپینیا برای نشان دادن این انجام شد که این تعصب از سنین پایین در کودکان نهادینه می‌شود:

«چرا شماره 24 را نادیده می‌گیرند؟ نکته همین است. به خاطر فرهنگ همجنس‌گراستیزانه نادیده‌اش می‌گیرند. نبود این شماره نوعی همجنس‌گراستیزی را نشان می‌دهد که در نهادها، در فرهنگ، در نشانه‌شناسی و در زیبایی‌شناسی فوتبال ساختار یافته است. وقتی باشگاهی کسی را دارد که این شماره را می‌پوشد، به این معنا نیست که ناگهان کمتر همجنس‌گراستیز شده، اما نبود آن مشکل است چون انکار یک هویت است.»

ورزشگاه فوتبال در شب با نورهای رنگین‌کمانی؛ نمادی از فراگیری و همبستگی. تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی

رودا می‌گوید فوتبال یکی از اصلی‌ترین فعالیت‌های اجتماعی در این کشور و بخشی از هویت ملی آن است — ویژگی‌ای یکتا برای مردم از شمال تا جنوب، با وجود تفاوت‌های فرهنگی منطقه‌ای در سرزمینی با ابعاد قاره‌ای؛ همان‌طور که او به گلوبال وویزز گفت:

«فوتبال مسئولیت اجتماعی دارد. خنده‌دار است که بشنوی کسانی می‌گویند فوتبال و سیاست با هم قاطی نمی‌شوند؛ کسانی که دیدند رژیم‌هایی مثل دیکتاتوری نظامی از فوتبال برای تبلیغ خودشان استفاده کردند. پس فوتبال با گوناگون‌ترین فعالیت‌های اجتماعی مردم برزیل پیوند دارد و نقشی برای ایفا کردن دارد: می‌تواند دریچه‌ای برای تغییرات بزرگ باشد — مثل مبارزه با ال‌جی‌بی‌تی‌هراسی، مسائل خشونت جنسیتی و دیگر موارد.»