خیار دریایی «لوکی»؛ ستاره 57 گونه جدیدی که در اعماق اقیانوس اطلس کشف شد

در اعماق تاریک اقیانوس اطلس جنوبی، جایی که نور خورشید هرگز نمی‌رسد، دانشمندان به‌تازگی 57 گونه‌ جدید اقیانوس را شناسایی کرده‌اند؛ موجوداتی که تا امروز هیچ انسانی آن‌ها را ندیده بود. این کشف در یک کارگاه دوهفته‌ای در بوئنوس آیرس آرژانتین رقم خورد و از یک خیار دریایی شاخ‌دار با لقب «لوکی» تا مرجان‌های رنگارنگ و سخت‌پوستان میکروسکوپی را در بر می‌گیرد.

تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی: زیردریایی رباتیک در حال کاوش در اعماق اقیانوس

«لوکی»؛ خیار دریایی شاخ‌دار در عمق 2577 متری

ستاره این کشف‌ها، یک خیار دریایی است که دانشمندان آن را «لوکی» (Loki) نامیده‌اند؛ اشاره‌ای به خدای افسانه‌ای نورس که شاخ‌های مشابهی بر کلاهخودش داشت. این جانور از گونه Peniagone sp. در عمق 2577 متری دره زیردریایی مار دل پلاتا (Mar del Plata Canyon) در سواحل آرژانتین پیدا شد و تصاویر و ویدیوهای آن مستقیماً روی بستر اقیانوس ثبت شد.

لوکی را دو رده‌شناس به نام‌های فرانسیسکو آلونسو سولیس-مارین (Francisco Alonso Solis-Marin) و ماریانو مارتینز (Mariano Martinez) شناسایی کردند. این خیار دریایی تنها یکی از حدود 10 گونه تازه خیار دریایی است که در این کارگاه کشف شد؛ گروهی از جانوران که به‌دلیل کمبود متخصص، یکی از کم‌شناخته‌شده‌ترین ساکنان اعماق اقیانوس‌اند.

تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی: باغ مرجانی در اعماق اقیانوس

دو هفته، بیست متخصص و گونه‌های جدید اقیانوس

این کشف‌ها حاصل «کارگاه کشف گونه‌ها» (Species Discovery Workshop) است؛ گردهمایی بین‌المللی که از 13 تا 24 جولای 2026 در دانشگاه مایمونیدس (Universidad Maimónides) در بوئنوس آیرس برگزار شد. 20 رده‌شناس و پژوهشگر جوان از آمریکای لاتین و اروپا در این کارگاه، نمونه‌های اعماق دریا را با روش‌های نوین «رده‌شناسی تلفیقی» بررسی کردند؛ یعنی ترکیب بررسی شکل ظاهری، داده‌های ژنتیکی و تصاویر زنده. یافته‌ها مستقیماً در پلتفرم «اوشن سنسس نوا» (Ocean Census NOVA)، نخستین پایگاه داده بازِ گونه‌های تازه‌کشف‌شده دریایی، ثبت شد.

کارگاه به رهبری «اوشن سنسس» (Ocean Census) وابسته به بنیاد نیپون-نکتون (Nippon Foundation-Nekton Ocean Census) و با همکاری موسسه اقیانوس‌شناسی اشمیت (Schmidt Ocean Institute)، شورای ملی پژوهش‌های علمی و فنی آرژانتین (CONICET) و موزه علوم طبیعی آرژانتین (Museo Argentino de Ciencias Naturales) برگزار شد.

آمار نهایی چشمگیر است: 20 گونه تازه از سخت‌پوستان ریز «کوپپاد» (copepod)، 22 خارپوست (خیارهای دریایی و زنبق‌های دریایی)، 14 مرجانی‌سان (از جمله مرجان‌های نرم، قلم‌های دریایی و مرجان‌های سنگی) و یک نرم‌تن «اسکافوپاد» (scaphopod) یا صدف عاجی. شگفت‌انگیزتر اینکه تقریباً هر کوپپادی که در این کارگاه بررسی شد، برای علم تازه بود؛ نشانه‌ای از اینکه اعماق اقیانوس هنوز یکی از بزرگ‌ترین ناشناخته‌های سیاره ماست.

علاوه بر این 57 گونه، دانشمندان 5 سرده (genus) کاملاً تازه را هم شناسایی کردند که شامل مرجان‌ها، خیارهای دریایی و سخت‌پوستان می‌شوند. سرده‌ها گروه‌هایی‌اند که برای دسته‌بندی گونه‌های خویشاوند به کار می‌روند و کشف یک سرده تازه از کشف یک گونه هم نادرتر است.

این چهار گروه، تصویر کاملی از تنوع حیات اعماق می‌دهند. کوپپادها سخت‌پوستان ریزی‌اند که در زنجیره غذایی اقیانوس نقشی کلیدی دارند و غذای بسیاری از جانوران بزرگ‌ترند. خارپوستان شامل خیارهای دریایی و زنبق‌های دریایی می‌شوند؛ جانورانی با تقارن پنج‌پر که کف اقیانوس را جارو می‌کنند. مرجانی‌سانان هم از مرجان‌های نرم و قلم‌های دریایی تا مرجان‌های سنگی را در بر می‌گیرند؛ همان‌هایی که در اعماق، بدون نور خورشید، باغ‌های رنگارنگی می‌سازند.

مقاله مرتبط پیشنهادی برای مطالعه: پیام قورباغه‌های سیاه به شکارچیان: دور بمانید!

تصویر تولیدشده با هوش مصنوعی: پژوهشگران در آزمایشگاه رده‌شناسی دریایی

دره‌ای عمیق‌تر از دو برابر گرند کنیون

بیشتر نمونه‌ها از دل «واحه‌های زیردریایی دره مار دل پلاتا» بیرون آمدند؛ مأموریت اکتشافی موسسه اشمیت که در جولای و آگوست 2025 با کشتی تحقیقاتی «فالکور (تو)» (Falkor (too)) و زیردریایی رباتیک «سوباستین» (SuBastian) انجام شد. پژوهشگران در این کارگاه علاوه بر نمونه‌های تازه، نمونه‌های تاریخی مأموریت‌های پیشین شورای ملی پژوهش‌های علمی آرژانتین را هم بررسی کردند. این دره زیردریایی بیش از 3500 متر عمق دارد؛ یعنی تقریباً دو برابر عمق گرند کنیون آمریکا.

این منطقه درست جایی قرار دارد که جریان‌های گرم نیمه‌گرمسیری با آب‌های سرد و غنی از مواد مغذی جنوبگان برخورد می‌کنند؛ ناحیه‌ای به نام «همگرایی برزیل-مالویناس» (Brazil-Malvinas Confluence). همین برخورد، این نقطه را به یکی از پربارترین زیستگاه‌های اقیانوس اطلس جنوبی تبدیل کرده است.

پخش زنده تصاویر سوباستین از اعماق، میلیون‌ها بیننده را جذب کرد؛ بیش از 4 میلیون نفر صخره‌های مرجانی گسترده و دشت‌های مرجان قارچی را تماشا کردند. یکی از لحظات به‌یادماندنی، ستاره دریایی نارنجی روشنی بود که شباهت عجیبی به شخصیت کارتونی «پاتریک» داشت؛ هرچند آن ستاره دریایی گونه تازه‌ای نبود!

چرا دره‌های زیردریایی گنجینه‌اند؟

دره‌های زیردریایی مثل مار دل پلاتا، بزرگراه‌های مواد مغذی اقیانوس‌اند. جریان‌های آب، مواد آلی را از سطح به اعماق می‌آورند و دیواره‌های دره، زیستگاه‌های متنوعی برای جانوران فراهم می‌کنند. در محل همگرایی برزیل-مالویناس، آب گرم نیمه‌گرمسیری که از شمال می‌آید با آب سرد و غنی جنوبگان برخورد می‌کند؛ همین تلاقی، تولید زیستی را بالا می‌برد و زنجیره‌ای از حیات را از پلانکتون‌های ریز تا مرجان‌های غول‌پیکر تغذیه می‌کند. به همین دلیل است که دانشمندان این دره را «واحه زیردریایی» نامیده‌اند؛ واحه‌ای در دل بیابان تاریک اعماق.

چرا این کشف مهم است؟

دانیل لورتا (Daniel Lauretta)، پژوهشگر ارشد شورای ملی پژوهش‌های علمی آرژانتین، می‌گوید: «همکاری بین‌المللی در رده‌شناسی حیاتی است، به‌ویژه در گروه‌هایی که متخصص فعال کمی دارند. این کارگاه، شناسایی گونه‌ها، تشخیص گونه‌های تازه برای علم و آموزش رده‌شناسان جوان محلیِ فعال در حوزه جانوران اعماق دریا را شتاب بخشید.»

نکته مهم دیگر، سرعت و شفافیت این کار است. در گذشته، ممکن بود سال‌ها طول بکشد تا یک نمونه از اعماق اقیانوس به‌طور رسمی به‌عنوان گونه تازه معرفی شود. حالا با رده‌شناسی تلفیقی و ثبت باز در پایگاه نوا، یافته‌ها بلافاصله در دسترس همه دانشمندان جهان قرار می‌گیرند. گفتنی است نام‌های علمی رسمی این گونه‌ها هنوز نهایی نشده است؛ آنچه تاکنون ثبت شده، توصیف اولیه و داده‌های باز آن‌هاست. در رده‌شناسی، از مشاهده نخست تا نام‌گذاری رسمی گاهی ماه‌ها یا سال‌ها طول می‌کشد، اما این بار داده‌ها از همان ابتدا در دسترس جامعه علمی جهان قرار گرفته‌اند.

جمع‌بندی

57 گونه و 5 سرده تازه در دو هفته؛ این تازه آغاز راه است. دانشمندان می‌گویند به‌زودی دوباره راهی اعماق می‌شوند تا گونه‌های بیشتری را پیدا کنند. لوکی و همراهانش یادآوری می‌کنند که در تاریک‌ترین نقطه‌های زمین، هنوز زندگی‌هایی در انتظار کشف شدن‌اند؛ زندگی‌هایی که میلیون‌ها سال بدون اینکه ما بدانیم، آنجا بوده‌اند.

منابع

1. UN Ocean Decade: 57 new marine species discovered in Argentina’s submarine canyons
2. DIVE Magazine: Scientists identify 57 new marine species in Argentina’s deep sea
3. Oceanographic Magazine: Meet “Loki”, a sea cucumber among 57 new deep-sea species
4. Discover Wildlife: Deep-sea scientists discover 57 new species in a canyon nearly twice as deep as the Grand Canyon